(SSW) Ani Stratosferik Isınma Olayının Türkiye Üzerine Etkileri

Meteorolojik Model Güncelleme Saatleri
06:30-08:15 (GFS Sabah)
09:00-10:00 (ECMWF Sabah)
12:30-14:15 (GFS Öğlen)
18:30-20:15 (GFS Akşam)
21:00-22:00 (ECMWF Akşam)
00:30-02:15 (GFS Gece)

    150hpa yükseklik ne anlama gelmektedir?

    150hpa yükseklik 60N enlemleri için yerden 13km yüksekliği ifade etmek için kullanılır. Peki neden 150 hpa'yi sorguluyoruz ? Çünkü bu değer stratosfer ile troposferi ayıran çizgi olan tropopozun konumlandığı katmandır. Tropopoz, kutba doğru çıkıldıkça daha alt katmanlara doğru inerken ekvator bölgesine gidildikçe yüksekliği artmaktadır(aşağıdaki görsel).

    Modelde gördüğümüz jet akımları verisi ise 300hpa e denk gelmektedir, yani yaklaşık olarak 8km'ye tekabül etmektedir. Konunun başında attığım 2009 ve 2006 analizlerinde 150hpa rüzgar anormalisinin baz alınmasının sebebi ise budur.

    Troposphere_0.jpg

    Aşağıda 10-30-50-70-100-150hpa ve 300hpa jet akımları verisi bulunmaktadır. Stratosfer ile troposfer ilişkisini daha net anlayabileceksiniz. Bu verileri karşılaştırıp pattern değişikliğini önceden öngörebileceğimizi düşünüyorum ancak her veri olduğu gibi bu verilerinde değişken olduğunu unutmamak gerek.

    10hpa

    gfs_nh-gphws_010hPa_20221229_f300.png

    30hpa

    gfs_nh-gphws_030hPa_20221229_f300.png

    50hpa

    gfs_nh-gphws_050hPa_20221229_f300.png

    70hpa

    gfs_nh-gphws_070hPa_20221229_f300.png

    100hpa

    gfs_nh-gphws_100hPa_20221229_f300.png

    150hpa

    gfs_nh-gphws_150hPa_20221229_f300.png

    300hpa jet akımları

    gfsnh-5-300.png?0

    gfsnh-0-300.png?0

    Gif

    Son gfs güncelindeki ısınma, büyük ısınmaya doğru yol alan bir ısınmaydı. Çalışmamda buna benzer bir ısınma 1987 Aralık ısınması olarak gözüküyor.

    Sol taraf 1987 Aralık ısınması - sağ taraf son Gfs günceli.

    Bu mesajdan sonra 1987 Aralık ısınmasına ait analiz gelecek ancak analizden önce vereceğim dipnotu dikkate alınız.

    (Stratosferik Polar Vortex genellikle Ocağın ilk haftasına kadar güçlenmesine devam etmektedir. 1987 Aralık ısınmasında ısınma gerçekleştikten sonra Stratosferik Polar Vortex tekrar güçlenmiştir yani ısınmanın etkisi kısa süreli olmuştur. Son Gfs günceli ile 1987 Aralık ısınmasının şekli benzemektedir ancak Gfs bu ısınmanın Ocak ortasına doğru gerçekleşeceğini öngörmüştür, yani Stratosferik Polar Vortexin tekrar güç kazanmasının ihtimali azdır. Bu yüzden 1987 Aralık ısınması bize bir nebze fikir verse de ısınmaların gerçekleştiği aylar farklı olduğu için etki süresi ve etki alanı farklı olabilir. Ayrıca Gfs'nin bu ısınmayı uzunvadede verdiği için değişkenliğe uğrayabileceği unutulmamalıdır. İyi okumalar.)

    Aralık 1987 Ani Stratosferik Isınması

    8 Aralık 1987 tarihinde gerçekleşen ani stratosferik ısınmasında 10hpa bölgesel ortalama sıcaklıklarda yaklaşık 26 derece yükselme gözlenmiştir.(Şekil 4.31) 10Hpa’de Sibirya civarlarında sıcaklıklar +4 dereceye kadar yükselmiştir.(Şekil 4.32)

    Şekil 4.31 1987-88 Yıllarının 50hpa 90-65 Enlemleri Bölgesel Ortalama Sıcaklık Grafiği(NOAA)

    Şekil 4.32 8 Aralık 1987 10Hpa Sıcaklık Sayısal Verisi(Reanalysis Ecmwf Era5)


    Stratosferik Kutup Girdabında yer değiştirme yaşanmıştır. Kutup Girdabı Kuzey Amerika’nın batısından, Sibirya’nın doğusunda doğru yer değiştirmiştir. Kutup bölgesinde boyunca ise stratosferde yüksek basınç alanı hakim olmuştur.(Şekil 4.33)


    Şekil 4.33 1987 Aralık Ayı 10Hpa Jeopotansiyel Yükseklik Anormalisi Sayısal Verisi(NOAA)

    Atmosfer katmanları boyunca kuzey yarımkürede ısınmaya kadar batılı rüzgarlar hakimken ısınma sonrası batı rüzgarlar zayıflamış, doğulu rüzgarlar ise kuvvetli bir şekilde alt atmosfere kadar inebilmiştir. Ancak bu ısınma ve doğulu rüzgarlar süreci diğer ısınmalar kadar uzun sürmemiştir. Troposferdeki etkisini göstermek amaçlı 150hpa katmanındaki bölgesel rüzgar anormalilerine baktığımızda ise Sibirya’nın doğusu ve Kanada boyunca kuvvetli doğulu rüzgarlar görülürken Avrupada zayıf şekilde hem batılı hem de doğulu rüzgarlar görülmüştür. Rüzgarların 10Hpa yükseklik 60N enlemlerdeki durumuna baktığımızda ise rüzgarların kuvvetli bir şekilde 60N enlemlerinde doğulu esmesi sebebiyle, ısınma büyük ısınma kategorisinde yer almıştır’’-19.5 m/s’’. (Şekil 4.34)

    Şekil 4.34 1987 Aralık Isınmasını Atmosferin Katmanlarındaki Sıcaklık ile Bölgesel Rüzgar Anormalisini Gösteren Tablo ve 1987 Aralık Ayı 150hpa Bölgesel Rüzgar Anormalisini Gösteren Sayısal Veri. (NOAA)

    Troposferde Kanada ve Doğu Sibirya boyunca görülen doğulu rüzgarlar daha alt enlemlerde yerini kuvvetli batılı rüzgarlara bırakmıştır. Orta ve Batı Sibirya bölgesinde yeterince etkili olamayan doğulu rüzgarlar sebebiyle karasal kutupsal soğuk hava dalgaları Amerika ve Atlantik Okyanusuna gitmiştir. Karasal Kutupsal soğuk hava dalgası Atlantiğin sıcak suyu ile buluşması ile birlikte Denizsel Kutupsal soğuk hava dalgasına dönmüştür. 45N enlemleri boyunca etkili olan batılı rüzgarlar ile birlikte soğuk hava Atlantik okyanusunda depolanmış ve Avrupa’nın Azor yüksek basıncı etkisi altına girmesine sebebiyet vermiştir. Bu süreçte Avrupa ılık ve az yağışlı bir süreç yaşarken Azor Yüksek Basıncının doğusunda kalan ülkemiz yağışlı ve serin bir süreç yaşamıştır.(Şekil 4.35)

    Şekil 4.35 21 Aralık 1987 500hpa Jeopontansiyel Yükseklik, Yer Seviyesi Basınç ve 850Hpa Sıcaklık Sayısal Verisi(Reanalysis Ecmwf Era5)

    Isınma ardından 30 günlük süreci incelediğimizde ise Avrupa genelinde sıcaklıklar mevsim normalleri üzerinde seyretmiştir. Ülkemizde ise genellikle mevsim normalleri civarında seyreden sıcaklıklar Orta Karadeniz bölümünde biraz üstünde seyretmiştir. Yağış anormalisine bakacak olursak, Orta ve Doğu Avrupa ile ülkemizin batısında(Kıyı Ege, Batı Akdeniz) az yağış görülürken ülkemizin geri kalanında mevsim normalleri üstünde yağış gerçekleşmiştir. Isınmanın etkisinin kısa sürmesi sebebiyle anormaliler, ısınma ardından 30 günlük süreci kapsayacak şekilde alınmıştır.(Şekil 4.36)

    Şekil 4.36 1987 Aralık Isınmasını Takip Eden 30 Günlük Sürecin Sıcaklık ve Yağış Anormalisi(NOAA)

    Teşekkürler hocam.

    Yoksa majör bir ısınma yolda mı? :hfyeni (29):

    Takibe değer. Tabi gfs bu, hemde son saat:)

    ECMWF ve diğer modelleri de incelemek gerekli.

    Vol 2018/1987?

    Yer değiştirme mi? Parçalanma mı PV de?

    Sibirya/Artic/Azor basınç dizilimi?

    Nao/Ao , Mjo, Jet Stream incelemeye değer bir görüntü.

    Akıllarda sorular sorular.

    Takip edelim bu görüntüyü.

    Güzel çıktı.

    Eline sağlık hocam.

    Zitat von Enes Güleç(17)

    Teşekkürler hocam. Sizleri tekrar aramızda görmek güzel :) . Artık daha fazla yorumlarınızı görürüz diye umuyorum.

    Teşekkürler değerli kardeşim , inşaallah

    Şimdi 2023’ün ilk sorusunu sorayım

    Esasında 2017’den beri soruyorum

    Cevap alamıyorum

    Çok basit ve temel bir soru

    Herkes tahminci olmaya çalışıyor

    Bence bu çok yanlış

    Tahmincilik avcılık gibidir , üç dört kere attın vuramadın sende o yetenek yoktur

    Çünkü biraz hisle ilgili , bilmek yetmez

    Ama Atmosferi aşkla tanımak işte o bilgi ister ve insan Tahmincilik yapmasa da fevkalade hakim olabilir

    Benim gözlemim atmosferi yeterince tanımadan Tahminciliğe meyil var ve bu sıkıntılı sonuçlar doğurur ( şöhret ve yanlış yönlendirme daha çok )

    Senin tarzın gayet güzel o açıdan

    Şimdi sorumu sorayım

    Z500’e neden Z500 denir

    Neden X Y Q W T denmez de Z denir :)

    500’ünü de açıklayabilirsin o sonraki aşama

    Şu basit soruya 6 yıldır cevap veren bile çıkmadı iyi mi :))

    Palanci Ronaldo sen de fikrini söyle

    Berkay34 Başkan sen de istersen cevap verebilirsin

    Biraz basite kaçabilir ama fikrimi söyleyeceğim. Koordinat sisteminde X, Y ve Z kullanırız. Bunu atmosfere uyguladığımız zaman Z atmosferin geometrik yüksekliği manasına geliyor. Ha sorsan neden T değil, neden Q değil, bırak bizi buradaki çoğu kişi cevap veremez. Benim aklıma şu anlık bundan başka bir şey gelmiyor, sanırsam buna da bir süre kafa yormam gerekli :hfyeni (18): Bu arada yeni yılınız kutlu olsun hocam.

    Zitat von KeremPalanci

    Biraz basite kaçabilir ama fikrimi söyleyeceğim. Koordinat sisteminde X, Y ve Z kullanırız. Bunu atmosfere uyguladığımız zaman Z atmosferin geometrik yüksekliği manasına geliyor. Ha sorsan neden T değil, neden Q değil, bırak bizi buradaki çoğu kişi cevap veremez. Benim aklıma şu anlık bundan başka bir şey gelmiyor, sanırsam buna da bir süre kafa yormam gerekli :hfyeni (18): Bu arada yeni yılınız kutlu olsun hocam.

    Teşekkür ederim değerli kardeşim

    Yeni yılın kutlu olsun senin de

    GPH çok çok önemli bir konu

    Z500 , Pression değildir

    Eşit değerde görünse de çok daha kritiktir

    İkisi aynı haritada gösterilir ama ikisi farklı şeyler

    Z renklerle gösterilir , basınç eğrilerle

    Bu ayrıntıyı da ilave edeyim

    Diğer arkadaşlarımızın da cevapları geldikten sonra konuyu çözmeye çalışalım

    Zitat von KeremPalanci

    Biraz basite kaçabilir ama fikrimi söyleyeceğim. Koordinat sisteminde X, Y ve Z kullanırız. Bunu atmosfere uyguladığımız zaman Z atmosferin geometrik yüksekliği manasına geliyor. Ha sorsan neden T değil, neden Q değil, bırak bizi buradaki çoğu kişi cevap veremez. Benim aklıma şu anlık bundan başka bir şey gelmiyor, sanırsam buna da bir süre kafa yormam gerekli :hfyeni (18): Bu arada yeni yılınız kutlu olsun hocam.

    bende öyle düşünüyorum hocam hatta cuma gecesi meteorolojiye giriş videoları izliyordum orada dikkatimi çekti jeopotansiyel yükseklik diye bahsetmişti öyle hatırlıyorum :/

    Z harfinin özel bir anlam taşıdığını düşünmüyorum öncelikle hocam, belki de vardır ama hiç aklıma gelmedi?

    Meteoroloji dilinin de dışında (t) zaman anlamı olarak kabul edilir fizikte. Bu yüzden verdiğiniz harfler arasında t koyulmadığını söyleyebilirim.

    Z harfinin yanında olan 500 ifadesi 500Hpa' da gerçekleşen hava olaylarını temsil ettiğini söyleyebilirim. Yaklaşık 5500 metre.

    O zaman şöyle bir soruda ben size sorayım hocam? Neden Z850 yok? :)

    Şahsen bence, havada ki itifa artıkça değişmelerin genlik aralığının daha fazla olmasından dolayı:)

    Sonuçta Atmosfer de ne kadar itifa o kadar anlık değişim demek. 500hPa'da zaman zaman +10 da oluyor, kışın -45 de:)

    Z harfi hakkında ki düşüncem bu şekildeydi.

    Ama direk z500'ü yorumlamak gerekirse.

    Bu bize sinoptik de ki katmanlar arasındaki eşleşme uyumunu anlatıyor 1000/850/500 veaiare. Bir geop.. diyebiliriz.

    Şöyle örnek vermek gerekirse,

    Kimi zaman 1045mb da mavi, kimi zamanda sarı turuncuya denk geliyoruz.

    Bu onun soğuk veya daha sıcak karakterli olduğunu söyleyebilir.

    Yada bir İskandinav'da zaman zaman 1045 mavi yb olarak görürüz. Buda onun z500 de bize termik yb olduğu anlamı taşıdığına gelir. Kendi bölgesinde herhangi bir uzanım olmadan ortaya çıkan bir İskandinav YB'si;)

    Atmosferde herşey birbiri ile bağlantılı aslında:)

    Bir yerden giriyorsun diğer yerden çıkıyorsun:)

    Benim söyleyeceklerim bunlar z500 hakkında sorduğunuz soruda hocam.

    2023 yılınız kutlu olsun..

    Teşekkürler hocam, sade ve net olmaya çalışıyorum bu konuyu açıklarken aynı zamanda bahsettiğiniz kişilere itibar edilmemesi için olabildiğince konu hakkında bilinçlendirmeye çalışıyor ve ortama heyecan katmayıp beklentileri yükseltmemeye çalışıyorum.

    Soruya gelirsek

    Z en basit tabiriyle jeopotansiyel yüksekliği ifade etmek amacıyla kullanılır, ha bu ''z'' küçük ise anlamı değişir ve yerden yükseklik (Genellikle Dünya Yüzeyinden) anlamı taşır.

    Büyük ''Z'' aynı zamanda radar reflektivitesi olarak kullanılır hani şu radarda gördüğümüz dBZ'deki ''Z'' . Hem radar görüntüsünü hem de jeopotansiyel yüksekliği göstermek için Renklere ihtiyaç duyuyoruz. Asıl soru neden Z'yi gösterebilmek için renklere ihtiyaç duyuyoruz olabilir mi?

    Diğer harflere gelecek olursak meteorlojide kullanılan parametrelerin genellikle baş harfleri bu tanımların kısaltması olarak kullanılır ancak her parametre birbirinden çelişkili olduğu için bazı durumlarda harflerde formüle edilir.