Akarsularla Oluşan Yeryüzü Şekilleri

Meteorolojik Model Güncelleme Saatleri
06:30-08:15 (GFS Sabah)
09:00-10:00 (ECMWF Sabah)
12:30-14:15 (GFS Öğlen)
18:30-20:15 (GFS Akşam)
21:00-22:00 (ECMWF Akşam)
00:30-02:15 (GFS Gece)
  • Yeryüzünde aşındırma, biriktirme ve taşıma yapan kuvvetler dış kuvvetler olarak adlandırılır. Yer şekilleri dış kuvvetlerin etkisi sonucunda oluşmaktadır. Yeryüzündeki şekillerin bazıları biriktirme bazıları ise aşındırma faaliyetleri sonucunda oluşmaktadır. Yeryüzünün şekillenmesinde etkili olan dış kuvvetler şunlardır : Akarsular, rüzgarlar, buzullar, dalga ve akıntılar ile yer altı sularıdır.

    Akarsuların Oluşturduğu Yer Şekilleri
    Akarsular eğim arttığı zaman aşındırma, eğim azaldığı zamanlarda ise biriktirme şekilleri yapar.

    Akarsuların Aşındırma Şekilleri
    Akarsular geçtikleri yüzeyin malzeme yapısı ve benzer özelliklere göre derine, geriye ve yana doğru aşındırma yaparlar. Aşındırma yapılan yüzeyin sertliği ve direncine bağlı olarak farklı şekiller oluşur. Bu şekiller şunlardır.



    • Vadi: Akarsuyun yana, derine ve geriye aşındırma yaparak oluşturduğu doğal kanallara vadi adı verilmektedir. Eğimli arazilerde derine aşındırma sonucu çentik vadiler, farklı yapıdaki kayaçların bulunduğu alanlarda farklı derecede aşınmaya bağlı olarak basamaklı yapıdaki kanyon vadiler oluşur. Eğimin az olduğu yerlerde geniş tabanlı vadiler, akarsuyun dirençli tabakaları enine kesmesi sonucu ise boğaz vadiler oluşur.
    • Menderes: Eğimin az olduğu yataklarda akarsuyun yatağını yana aşındırması sonucu oluşur. Mendereslerin oluşumunda hem aşındırma hem de biriktirme etkilidir. Mendereslerin içerisindeki kıvrımlardan aşındırma ile oluşan dış bükey yere çarpak, iç bükey bölgeye ise yığınak denir.


    • Kırgıbayır: Sel sularının eğimli ve bitki örtüsünden yoksun yamaçları yarması ile oluşan şekillerdir.
    • Peribacası: Volkanik tüflü arazilerde sel sularının aşındırması ile oluşur. Aynı zamanda rüzgarların da etkisi vardır.
    • Plato: Çevresinden yüksekte olan ve akarsular tarafından derince yazılmış sahalara denir.
    • Seki (Taraça): Akarsuların aşındırma ve biriktirme faaliyetleri sonucu akarsu yatağında oluşan basamaklı yapıya denir.
    • Dev Kazanı: Şelalelerin yüksekten dökülürken tabanda oluşturmuş oldukları çukurlara dev kazanı denir.



    NOT:
    Akarsuların yatağı içinde yapmış olduğu aşındırmaya fiziksel aşındırma, eriyebilen kayaklar üzerinde suyun etkisi ile meydana gelen aşındırmaya kimyasal aşındırma denir.



    Akarsuların Biriktirme Şekilleri
    Akarsular eğime bağlı olarak kuvvetli oldukları yerlerden kopardıkları malzemeleri eğimin azalmasına bağlı olarak taşıyamadıkları yerlerde biriktirmeleri ile oluşan şekillerdir.



    • Delta: Denize ulaşabilen akarsuların taşıdıkları malzemeleri ağız kısmında biriktirmeleri sonucu oluşan şekillerdir. Delta oluşabilmesi için şunlar gereklidir:




      • Kıyıda güçlü akıntıların olmaması
      • Akarsuyun alüvyon malzemeleri bolca taşıması
      • Kıyıda derinliğin az olması gerekir
      • Gel-git genliğinin az olması gerekir.



    • Irmak Adası: Yatak içerisinde oluşan birikimlerdir. Bu birikim kurak zamanlarda artarken yağışlı zamanlarda ortadan kalkar.
    • Birikinti Konisi ve Yelpazesi: Akarsuyun eğimin azaldığı yerlerde taşıdığı malzemeyi biriktirmesi ile oluşur. Bu koninin yayvan hale gelmesi ile birikinti yelpazesi oluşur.

    İfade özgürlüğünü, yasalar tek başına garanti edemez. Herkesin kendi düşüncesini, cezalandırma olmaksızın açıklayabilmesi için toplumda hoşgörü mevcut olmalıdır.
    Albert Einstein

    Edited once, last by CrossBench ().

  • Obruk nedir nasıl oluşur?

    Obruk nedir nasıl oluşur?
    Obruk oluşumu, son zamanlarda Konya ve çevresinde sıkça rastlanabilen doğa olayları arasında yer almaktadır. Obruk oluşumunun ardından olayın yaşandığı arazide genellikle silindir benzeri yapılar oluşmaktadır. Bu yapılar çöküntünün türüne göre değişkenlik gösterebilmektedir. İşte, Obruk nedir soruna cevap niteliğindeki detaylar

    Obruklar, karstik çözünme sonucu oluştuğu gibi, karst çukurlarının tavanlarının çökmesiyle oluşur. Obrukların derinlikleri birkaç metreden başlayarak birkaç yüz metreye kadar inebilir. Bazılarının biçimi silindire benzer ve dibi görünür, bazılarında ise görünmeyen dip kısım bir mağaraya açılır ve çok derinlere kadar iner. Obrukların bazılarının dibinde su, bazılarında ise karbondioksit ve kükürtlü gazlar vardır.

    Yeraltı suyu seviyesindeki antropojenik etkiye bağlı hızlı düşüm, kendi içinde karstlaşmaya bağlı dinamik bir süreç yaşayan ve doğal afet olarak tanımlanabilecek obruk gelişimini de dolaylı olarak etkilemektedir.

    Geçmişte düşük nüfus yoğunluğu, sınırlı tarım ve sanayi alanları gibi nedenlerden dolayı bir tehdit olarak algılanmayan obruklar, günümüzde bu faktörlerin daha geniş alanlara yayılmasına bağlı olarak, insan yaşamı açısından tehlike yaratabilecek konuma gelmiştir. Obruk nedir nasıl oluşur