Eğik Rüyet
Ufka doğru eğimli görüş hattı boyunca, belli bir referans noktasının çıplak gözle görülebileceği ve tanımlanabileceği en uzak görüş uzaklığıdır.
Eğimli Çizgisel Yağış (Fallstreaks)
Yüksek bulutlardan -çoğunlukla cirrus'lerden- kaynaklanan üst atmosferde binlerce metre yükseklikten gömülen buz sağanakları (muhakkak yere kadar inmeyebilir). Kötü hava sistemlerinin önünde olduklarında alçalırlarken, aşağı seviyelerde normal olarak yukarıdakilerden daha kuvvetsiz olan rüzgârların içine düştüklerinde yollarından saptırılırlar. Bu şekilde, kaynaklandıkları ana bulutun baş tarafından geriye doğru sürükleniyormuş gibi görünürler. Hava kütlelerinin sıcaklıkları ile rüzgârlar arasındaki karşılıklı ilişkiler nedeniyle buz parçalarının kuyruk çizgileri sıcak hava kütlesinin bulunduğu bölgeyi işaret eder. Böylece sıcak cephenin ilerisindeki eğimli yağışlar çoğunlukla güney-batıya (SW) ve soğuk cephe arkasındakiler de güney-doğuya (SE) yönlenirler. (Güney yarıküresinde ise sırasıyla kuzey-batı [NW] ve kuzey-doğuya [NE] yönlenirler).
Eksozfer
Atmosferin gaz yoğunluğu düşük, bir molekülle diğerinin çarpışma mesafesi yüksek, moleküllerin atmosfer dışına kaçması mümkün olan en üst, en dış tabakası. Eksozferin alt tabanının yere olan uzaklığı yaklaşık 700 km.dir.
Ekvatoral Hava
Ekvator kuşağı üzerinde ve yakın enlemler üzerinde görülen alçak basınç karakterli, yer ve mevsimine göre değişmekle birlikte konvektif-kararsızlık faaliyetlerin fazla olduğu, yerde konverjans, yukarı seviyelerde diverjansın bulunduğu, sıcak ve nemli hava kütlesi. Bergeron'un hava kütleleri sınıflamasında 'E' ile sembolize edilir. Tropikal hava kütlelerinden değişmeyen temel özellikleri -nem ve sıcaklık gibi- nedeniyle ayrılır. Ekvator bölgesinden kuzey ve güney yönüne doğru hareketleri sırasında oluşturdukları batılı akımlar nedeniyle subtropikal antisiklonların oluşmasına neden olurlar.
Elefanta
Güneybatılı Musonların bitişinin habercisi olan, Eylül ve Ekim ayları boyunca Hindistan'ın Malabar kıyılarında güney ve güneydoğu yönlerden esen kuvvetli rüzgar.
Elektrojet
Aşağı iyonosferde, ekvator yakınlarındaki aşağı enlemlerde gerçekleşen ve yerde etkileri gözlenen dar bir şerit halindeki yoğun dinamik elektrik akımları.
Enerji Dengesi
Yeryüzü ile atmosferin belli seviyeleri arasında emilen ve yayılan radyasyon arasında sürekli bir fark vardır. Genel olarak denge, yer yüzünde gündüz boyunca pozitif, gece ise negatiftir. Gelen ve giden radyasyon akıları arasında tam bir eşitlik olduğunda radyasyonel denge sağlanmış olur. Radyasyon dengesi ile eş anlamlı olarak kullanılır.
Enkaz Bulutu
Yerde ve yere yakın yerlerde oluşan kendi etrafında dönen, yerde oldukça fazla hasara neden olan toz veya bulut tabakası. Enkaz bulutlarının görünmesi, o bölgede kuvvetli orajın veya fırtınanın yaşanacağının habercisidir.
Enverziyon
Atmosfer içerisinde yukarı seviyelere doğru çıkıldıkça hava sıcaklığının azalması yerine artmasıdır. Yer seviyesindeki enverziyonun temel nedeni, üst seviyeleri etkilemeyen alt seviyedeki radyasyonel soğumadır. Serbest atmosferde enverziyon, sıcak hava kütlesinin soğuk hava üzerine tırmanmasıyla gerçekleşir ve buna cephe enverziyonu denir. Yüksek basınç alanlarında görülen enverziyon ise çökme enverziyonudur. Enverziyonun olduğu koşullarda, enverziyon tabakası oldukça statik kararlıdır ve türbülans yoktur. Genellikle tabaka bulutların ve adveksiyon sislerinin tepelerinde görülür. Açık gecelerde radyasyon kaybı, devamlı çökme, tropopoz ve cephesel faaliyetlerle ilgili olarak enverziyon görülür.
Eşit Sapma
Normal değerlerden sapmadaki eşitlik. Eşit sapma eğri veya çizgilerine izometral adı verilir. Elde edilen sapma değerleri bir harita üzerine işlenip eş olan değerler birleştirilerek eş sapmanın hangi bölgelerde aynı olduğu saptanır.
Fathom
İngiliz ölçü birimi kullanan ülkelerde, okyanus derinlik ölçü birimi. 6 feet veya 1.83 metredir. 120 fathom, deniz milinin onda birine eşit olduğundan, yatay görüş uzaklığını ifade etmekte de kullanılır.
Feç
Aynı yönde ve sabit hızda esen rüzgarın su yüzeylerinde oluşturduğu dalga alanları. Bu terim aynı zamanda rüzgarın esiş yönü doğrultusunda oluşan dalga alanlarının boyutunun (uzunluk, genişlik gibi) belirtilmesi için de kullanılır.
Flokus
"Demet" anlamına gelen ve bulutları tanımlamada kullanılan Latince kelime. Cumulus tipi bulutlardaki demet şeklindeki görünüşleri vurgulamak için kullanılır
Fraktostratus
Stratus bulutunun parçalı tabakası. Bağımsız bir şekilde gelişen, altostratus veya nimbostratus bulut tabakalarının altında yer alan, ince, alçak seviyeli, saydam bulut tipi. Nimbostratustan ayırıcı özelliği renginin daha koyu ve parçalı olmasıdır. Eğer bu bulut tipi tabaka şeklinde değil de, parçalı ve dikey gelişme gösteren tipteyse o zaman fractocumulus denir.
Fractus
(Parçalı Bulutlar) Bir stratus formudur ve alçak bulutlar oluşurken veya dağılırken görülen intizamsız, dağınık küçük parçalar halindedirler.
Gecikme
Ölçüm aletinin, ölçülmek istenen değişkene hemen tepki verememesi nedeniyle, aletin ölçtüğü değer ile ölçülmek istenen değişkenin gerçekte taşıdığı değer arasındaki fark/aletin ölçmekte geç kalmasından kaynaklanan fark. Örneğin sürekli artış gösteren bir hava sıcaklığını ölçmekte olan bir termometrenin gösterdiği değer, gerçeğinden daha düşüktür. Düşmekte olan bir sıcaklıkta ise termometre değeri gerçeğinden daha yüksek değer gösterir. Ölçüm değeri ile gerçeği arasındaki farkın büyüklüğü ölçüm aletinin yapımında kullanılan malzemenin kalitesine ve aletin ölçmek istenilen değişkene olan mesafesine bağlıdır. Özellikle termometreler için sıcaklık artışında gerçekleşen fark, düşüş sırasındakinden daha fazladır.
Gel-Git
Okyanusların ve atmosferin periyodik yükselmesi ve inmesi olayı. Gel-git olayının nedeni kendi ekseni etrafında dönen yerküre üzerinde ay ve güneşin gel-git yaratan gücüdür. Bu güç gerek atmosferde gerekse okyanuslarda dalga yaratır.
Geri Boşalım
Yıldırımın oluşması sırasında yerden buluta doğru yıldırım hattı boyunca olan elektrik boşalımı. Buluttan yere doğru olan yıldırımın elektrik boşalımı yanında yerden buluta doğru olan elektrik boşalımının değeri çok küçük kalır fakat belli bir patlamaya ve ateşe neden olduğu için can kaybına yol açan yangınlara neden olabilir.
Girdap
Kararlı bir hava kütlesi ile karşı karşıya olan sıra dağların veya sıradağ halindeki tepelerin rüzgar tutmayan kuytu taraflarında oluşan, geniş ve yatay eksenli etkili dönüşlere verilen isim. Bu çeşit kapalı girdaplarda, dalga tepesi altındaki yer rüzgarı tersine döndüğünden bazen rüzgar altı dalgalarının altında da gerçekleşebilirler. Yatay ekseni 3 ile 10, dikey ekseni ise 1 ile 3 kilometredir. Hava yeteri kadar nemli olduğu zaman, kapalı girdabın üst kısmında çok türbülanslı olan rotor bulutları görülür. Rotor bulutun merkezi etrafında çok belirgin bir hareket vardır. Böyle bir bulutta girdabın ekseni bulut tabanından daha aşağıdadır.
Gökgürültülü Fırtına
Tek (hava-kütlesi gökgürültülü fırtınası), ardarda gelen (cephesel gökgürültülü fırtınalar) veya sıklıkla durgun hava basıncıyla (boyun) ilişkili bölgelerde olabilir. Tek fırtınalar 20 dakika ile yarım saat arasında hayat süresi olan bir yükselen veya inen hava akımı hücresidir. Bir cephenin yükselmesiyle (özellikle soğuk cepheler) desteklendiklerinde yağmur ve dolu nedenli düşey hava akımları hücrenin çevresinde balina sırtı benzeri soğuk hava kütlesi oluştururlar ve oradaki havayı yeni hücrelerin içine iterler. Bu yeni doğma hücreler sönmekte olan ana hücrelerin yerini alırlar.
Günlük Değişim
Yer yüzeyine havanın sıcaklığı gün ortasından (güneş zamanı) biraz sonra en yüksek değerde ve sabah tanından (şafaktan) hemen sonra en düşük değerde olur. En yüksekten en düşüğe ve tekrar en yükseğe değişime sıcaklığın günlük değişimi denir. Rüzgâr hızı ve cumulus bulut örtüsü de aynı günlük değişimi takip eder. öğleden sonranın ilk saatlerinde en fazla ve şafak civarında en az. Nemlilik bunun tam tersi, öğleden sonra en düşük, şafakta civarında en yüksek olur
Gradyan Rüzgarı
Değişmeyen basınç veya kontur alanı içinde, merkezkaç, Koriolis ve basınç gradyan kuvvetinin dengede olduğu durumda, izobarlara veya konturlara paralel olarak, doğrusal yönde gerçekleşen hava hareketi. Bu tür rüzgarda, sürtünmenin olmadığı, akışın eğimsiz ve doğrusal olduğu, konverjans ve diverjansın olmadığı varsayılır. Yerde sürtünme olduğundan bu tür rüzgarları yerden yaklaşık 500 m. yukarılarda görmek mümkündür.
Kaynaklar:
Miktat Kadıoğlu-Tübitak Bilim ve Teknik Dergisi
Mehmet Yayvan - Meteoroloji Bölge Müdürü