gök gürültülü yağışlar neden oluyor ve etkileri nelerdir ?
İlk olarak konveksiyonel hareketi bilmemiz gerekir. Termodinamik yasalara göre ısınan hava yükselir, soğuyan hava alçalır. Bu hareketin sürekli meydana gelmesi iki hava parseli arasında bir kararsızlık meydana getirir. Biz buna kararsızlık deriz, en basitinden sıcak ve soğuk havanın dikey boyutta yer kavgası yapmasıdır. Kararsızlık hava parselinin dikey boyutta güç kazanmasına neden olur. Bu yüzden updraft yani yukarı kaldırma hareketi daha güçlü olur. Kararsızlığın olduğu yerlerde bulutlar daha çok dikey gelişim gösterir böylece kararsızlığın olduğu yerlerde daha sert hava koşulları yaşanır(Gökgürültüsü, Yıldırım/Şimşek, Dolu, Fırtına, Hortum...)
Bizler kararsızlığı 3'e ayırırız. Konvektif kararsızlık, dinamik ve gizli ısıya dayalı kararsızlık ve parsel kararsızlığı.
Konvektif kararsızlık genelde yaz günlerinde olur. Alt katmanda hava çok nemli, orta katmanda hava çok kurudur. Bu yüzden kararsızlık kuru katmanda akarak atmosfere dikey olarak yayılabilir.
Dinamik ve gizli ısıya dayalı kararsızlık genelde kışın olur. Çünkü soğuk alt seviye yüzünden sayısal kararsızlık parametreleri tam doğru veriyi vermeyebiliyor. Gizli ısı dediğimiz şey alçak basınç merkezlerinde olabilen bir şey. Gizli ısı etrafındaki havayı ısıtarak kararsızlığa katkıda bulunur. Normalde hava her 200m'de 1°C soğur ancak gizli ısı olduğu zaman hava çok nemli olur bu nem gizli ısıyla birlikte havayı ısıtır ve 4°C gibi bir soğuma meydana getirir, bunları Skew-T diyagramlarında Lapse Rate oranı olarak görebilirsiniz.
Parsel kararsızlığı ise bildiğimiz sayısal kararsızlık endekslerinin değerlendirilmesiyle olur. Bu endeksler CAPE, LI, K, TT, SI, DTI, DCI, LSI, SWEAT, BRN... diye gider. Bu endeksleri belirli sınırlar içerisinde inceler ve değerlendiririz, sonucunda parsel kararsızlığı hakkında fikir edinebiliriz.
Etkileri ise zaman zaman tarımda zarara yol açabilir. Aşırı olması halinde can ve mal kayıplarına yol açabilir. Bunlar dışında aksiyon severler için güzel bir ortam hazırlar.
