Emir Timurlenk Ne Halde?
Stratosferden Garip Denemeler...
Ocak ayının başından beridir bahsettiğimiz Stratosferik Isınma Silsileleri yine oluyor. Bu olayı dünya meteoroloji camiasında ilk Cold.EFso ve Enes Güleç(17) hocalarımla beraber söylemiştik. Şimdi ise Cold.EFso hocamla benim sürekli söylediğimiz Emir Timurlenk sistemini konuşacağız, normalde sistem Şubat'ta gelecekti ama ötelene ötelene Mart başına kadar geldi.
Biliyorsunuz her kış er ya da geç bir final ısınması olur. Öncesinde ısınma olup olmaması, eğer olmuşssa ısınmanın stratosfer ve troposfer eşleşmesi yapıp yapmaması veya aldığı darbe gibi etkenler bu final ısınmasının durumunu belirliyor. Bu yıl Ocak ayının son haftası ve Şubat'ın başında olmak üzere iki minik ısınma aldık, bunlar stratosferik anlamda rüzgarları doğuya döndüremediği için minor ısınma olarak kayda geçti.
24 Ocak Isınması
1 Şubat Isınması
Sonrasında ise bahsettiğimiz ay ortası ısınması modellere yansıdı. Bizler bu ısınmayı yaşadık, yaşıyoruz. Isınma sonrası Stratosferik Polar Vorteksin aldığı darbe sebebiyle stratosferik boyuttaki bölgesel rüzgarlar yavaşladı, yön değiştirdi. Şu anda Stratosferde doğulu rüzgarlar esiyor ve günlük bazda rekor hızda esiyor.
Ay ortası ısınması
Gördüğünüz üzere stratosferdeki ısınma diğerlerine göre daha az ama stratosferik polar vorteksin aldığı darbe çok daha fazla. Buradan sadece ısınmanın boyutuna bakarak bir çıkarım yapılamayacağını çok net görüyoruz. Coupling yani stratosfer-troposfer eşleşmesi açısından durumundan baktığımızda ise coupling olayının hem NAM endeksinde hem de girdapsal ısı akışı verisinde olmadığını görüyoruz. Tabii coupling yok diye çöpe atamayız, sadece bir şeye göre yargılamak saçmalık.
Verilere bakıldığında iki defa ısınma varmış gibi gözükebilir ancak durum öyle değil. Tabii yine de çok küçük bir çakma ısınma var. Bizler 60° kuzey enlemlerindeki bölgesel rüzgara zonal rüzgar deriz. Stratosferik boyutta kutupta bu rüzgarlar sürekli olarak dönüyor. Kutupta doğulu olmasına rağmen 60° kuzey enlemlerinde rüzgar dönüş hareketi sebebiyle batılı olabiliyor. Bu dönüş hareketi yüzünden doğulu olan rüzgar bir süreliğine batılı oluyor sonrasında tekrardan eski haline dönüp doğulu oluyor. Bunlar stratosferik rüzgarın çekirdeğiyle alakalı konular. O çekirdeğin durumu ve konumu rüzgarları etkiliyor.
Gördüğünüz gibi şimdi doğulu esen rüzgarlar Avrupa üzerindeki stratosferik rüzgar çekirdeğinin daha dikine bir hal alması sebebiyle batılı esmeye başlıyor. Çekirdeğin sonraki konumunu anlamanız adına kırmızı renkle gösterdim. Sonraki düşüşte ise çekirdek taklalar atıyor ve tekrardan doğulu esmeye başlıyor. Stratosfere baktığımızda güçlü rüzgar kalmamış gözüküyor. Aşağıya ikinci doğuya dönüş senaryosunu bıraktım.
İlk baştaki stratosferik rüzgar çekirdeği dikey halden yatay hale geçiyor ve rüzgarlar Sibirya üzerinden doğulu esmeye başlıyor. Moğol bozkırlarının kuzeyinde olan diğer bir çekirdek ise Kanada civarlarında gidiyor ve sonrasında tekrardan bir dönüş yaparak doğulu rüzgarlara bir katkıda bulunuyor.
Yukarıya zonal rüzgarları ve anomali verisini bıraktım. Gördüğünüz üzere doğulu esiyor bir ara veriyor ve tekrardan doğulu esiyor. Yukarıda anlattıklarımın en basit hali. Ayrıca aşağıya kutup başlığındaki ortalama sıcaklık verisini bıraktım. Üstte ay ortası ısınmasının 24/1 ısınmalarına göre daha az olduğunu söylemiştim. Açıklama yapmaz isem aşağıdaki veri benim dediğimi çürütür ancak durum tam olarak öyle değil. Çünkü 24/1 ısınmalarında stratosferde soğuk çekirdek çok daha güçlüydü haliyle ortalama sıcaklığı düşürüyordu. Bu ısınmada ise soğuk çekirdek o kadar güçlü olmayınca ortalama sıcaklık daha yüksek çıkmış. Dediklerimi destekler, doğrular nitelikte bir veri.
Teleconnection Endeksler Ne Halde?
Biliyorsunuz normalde teleconnection endekslere çok bel bağlamam çünkü oldukça değişkendirler. Ancak Mart'taki sistem için incelemem daha iyi olacak. Her iki küresel modelin de mutabık olması daha olumlu bir şey. Normalde bizler AO/NAO/PNA olmak üzere üç endeksi inceleriz hatta bazılarımız PNA'ya bakmaz bile. Ancak Pasifik ve Kuzey Amerika bölgesi basınç dizilimi için önem teşkil ediyor. Her iki modelde de durumlar neredeyse aynı o yüzden sadece ECMWF'nin verilerini bırakacağım. Ben bölgemiz adına en önemli endeksin NAO olduğuna inanıyorum, benim için sonrasında AO ve PNA geliyor.
AO
NAO
PNA
Gördüğünüz üzere Nötr/Hafif pozitif AO, negatif NAO ve negatif PNA var. Normalde direkt ezber bir biçimde sistem Avrupa'nın diyebiliriz. Ancak sadece teleconnection endekslere bakarak bir yorumda bulunmak saçma, bizlere sadece fikir verebilir. Bu endeksleri çok daha önceden de açıklamıştım o yüzden bir daha ne anlama geldiklerini açıklamayacağım. Sadece aşağıya bunların ortalama verilerinden oluşturulmuş haritalarını bırakacağım en azından fikir sahibi olabilirsiniz.
Negatif AO / Pozitif AO
Negatif NAO
Negatif NAO OLR
Negatif PNA
Atmosferik Açısal Momentum Ne Halde?
Bildiğiniz üzere ben güzel sistemler öncesi momentum analizi yapmayı severim ve bildiklerim doğrultusunda analizler yaparım. Bu sefer ise +EAMT/+NAMT ilişkisini kuracağım ve bunu sizlere anlatacağım. Öncelikle dağ torklarının birer momentum olayı olduğunu söylemek istiyorum. Rocky, Altay, Himalayalar gibi yüksek sıradağlarının civarlarında olan basınç dizilimleri tork tetikleyebilir. Eğer pozitif tork tetiklemesi olursa Dünya'nın dönüş hızı kısmi olarak yavaşlayabilir. Ancak bizim ilgilendiğimiz kısım bunun PacJet ve AtJet kısmı çünkü torklar jetlere yön verebiliyor.
Bu sistem adına dağ torku mevzusu biraz daha geri planda kalsa da etkileri var. Çünkü atmosfer her zaman bir döngü içerisindedir. Her şey kelebek etkisine bağlıdır bu yüzden Pasifikteki, Amerika'daki ve Himalayalar'daki basıç dizilimi bizler için önemli.
Öncelikle EAMT nedir onu anlayalım. EAMT yani East Asian Mountain Torque. Bu olay Asya'daki Himalaya veya Altay dağ silsilelerindeki basınç durumuna göre hareket eder. Himalayaların kuzeyinde yani Tibet platosunda alçak basınç, Altaylar ve Gobi Çölü civarında yüksek basınç hakimeti olması pozitif doğu asya dağ torkunu tetikler. Bu olayların zıttı ise negatif dağ torkudur. Pozitif dağ torku ise jetleri güçlendirir. +EAMT tetiklendiğinde PacJetler güçlenir. Bunların hepsi bir döngü içerisindedir.
Peki ya NAMT nedir? Arkadaşlar NAMT yani North American Mountain Torque dediğimiz şey Kuzey Amerika'daki Kanada'dan ABD'ye uzanan Rocky dağ silsilesinin civarında olan basınç diziliminin bir etkisinin sonucudur. Orada yüksek basınç hakimiyetinin olması +NAMT tetikler, bunların tersi ise negatif torktur. +NAMT ise AtJetleri güçlendirir.
Yukarıya klasik bir +EAMT dizilimi bıraktım. Gördüğünüz üzere Tibet Platosu AB hakimiyetinde, Gobi Çölü ve Altay Dağları YB hakimiyetinde. Bu basınç dizilimi bir tork tetikleyerek atmosferik anlamda bir sirkülasyona sebep olacak. Güç kazanan PacJetler Pasifikteki alçak basıncı derinleştirerek Alaska sırtının yükselmesine sebebiyet verecek. Alaska sırtı yükselince kuzeyden bir alçak basınç sistemi inecek. Bu sistemin inmesi ABD'nin karasal bölgelerinde termik yüksek basınç oluşumuna neden olacak.
Tork sonrası güçlenen PacJetler burada direkt göze çarpıyor. Gördüğünüz üzere Japonya üzerinden kuzeye doğru çok güçlü jetler hakim, bunlar Pasifikteki alçak basıncı derinleştirecek. Derinleşen alçak basınç, kuzey yarımkürede kronikleşmiş dönüş hareketini yaparak Alaska sırtının yükselmesine sebebiyet verecek.
Tork sebepli güçlenen jetler yüzünden derinleşen alçak basınç Alaska sırtının yükselmesine sebep oluyor ve ABD'ye sistem indiriyor. Gördüğünüz üzere Bering Denizin'deki derinleşmiş alçak basınç klasik dönüş hareketini yapıyor. Bu dönüş hareketi güneyden Alaska sırtını yükseltiyor. Yükselen Alaska sırtı basınç dinamikleri yüzünden kuzeyden bir sistem salınımına neden oluyor.
Alaska sırtının desteğiyle inen sistemin ABD'nin karasal bölgelerinde termik yüksek basınç oluşumuna neden olduğunu görüyoruz. Oluşan bu termik yüksek basınç ilk başta bahsettiğim Kuzey Amerika Dağ Torkunu tetikliyor. Tetiklenen +NAMT AtJetleri güçlendiriyor. Eğer Atlantikte güçlenen jetlerin desteğini almış dinamik alçak basınç iyi konum alabilirse sistemin dolaylı yoldan bize gelmesine sebep olabilir.
Burada ise ABD'ye inen sistemin termik yüksek basınç oluşturmasının ardından tetiklenen tork sebepli güçlenen AtJetleri görüyorsunuz. Eğer kuvvetli AtJetlerin desteğini alan dinamik alçak basınç güzel konum alabilirse sistemin bize inmesi için uygun ortamı hazırlayabilir. Şu anki görüntüye göre Britanya ve İskandinavya arasında blokaj olacak gibi. Aşağıya blokaj tahmin haritasını bıraktım. Bakalım neler olacak...
Evet arkadaşlar bugünlük benden bu kadar. Anlamadığınız yer olursa sorarsınız. Okuduğunuz için teşekkür ederim. İyi forumlar...
