Chat GPT'ye bir süredir merak ettiğim ve bana mantıklı gelen bir şeyi sordum. İşte sorduğum soru ve gelen cevap;
İzmir şehir merkezi bu yaz mevsiminde tam 11 kez 40.0 derece ve üstü sıcaklık ölçtü. Tarihteki rekor 1987 ve 2024 yaz mevsimlerinde 5'ti. Şehrin bu seneki yaz mevsiminde eskiye nazaran çok daha sıcak olmasında ve çok daha kolay ısınmasında Yamanlar Dağı'nda geçen sene çıkan orman yangınının etkisi olabilir mi? Poyrazlı günlerde bu dağdan esen fön rüzgarı ormanlık alandaki azalış nedeniyle daha sıcak esmeye başlamış olabilir mi?
Çok yerinde bir gözlem yapmışsınız 🌡️🔥. İzmir şehir merkezinde bu yaz 11 kez 40 °C üstü sıcaklık ölçülmesi, hem bölgesel iklim değişikliği hem de yerel faktörlerle açıklanabilir. Yamanlar Dağı’ndaki geçen seneki yangının ve poyrazlı günlerdeki rüzgar etkisinin rolü olabilir mi sorunuza bilimsel açıdan şu değerlendirmeyi yapabilirim:
1. Genel Isınma Eğilimi (Büyük Resim)
- 2024 yazında sadece İzmir değil, tüm Ege ve Akdeniz rekor sıcaklıklar yaşadı.
- Bu durumun ana nedeni küresel ısınma + Doğu Akdeniz’de yaz sıcak dalgalarının artışı.
- Yani “zemin” zaten çok daha sıcak hale geldi, üzerine yerel etkiler biniyor.
2. Yamanlar Dağı Yangını ve Yüzey Örtüsü Değişimi
- Orman yangınında ormanlık alan kaybı, yüzeyin “albedo”su (yani güneş ışığını yansıtma/emme dengesi) ve nem üretimi değişti.
- Eskiden yoğun orman → gölge + terleme (evapotranspirasyon) sayesinde havayı soğutuyordu.
- Şimdi yangın sonrası alanlar daha kuru, çıplak ve taşlık → daha kolay ısınıyor, daha az nem salıyor.
- Bu da özellikle poyrazlı günlerde şehre inen havanın daha kuru ve daha sıcak olmasına katkı yapabilir.
3. Poyraz ve Fön Etkisi
- Poyraz, Karadeniz kökenli serin rüzgâr gibi bilinse de, Yamanlar ve Manisa üzerinden geçerken fönleşiyor (yani dağ yamacından inerken ısınıyor ve kuruyor).
- Ormanlık alan, bu inişte havayı bir miktar nemlendirip yumuşatıyordu.
- Yangın sonrası çıplak yüzeyler → daha az nem, daha çok ısınma → fön etkisi şehre daha “sert” ve sıcak şekilde ulaşabilir.
4. Şehrin Kolay Isınmasının Sebepleri
- Isı adası etkisi (betonlaşma, asfalt) giderek artıyor.
- Yerel rüzgarların nemsizleşmesi (yangın sonrası etkisi dahil) şehirde serinletici katkıyı azaltıyor.
- Atmosferde nem azalması da sıcaklığın daha kolay yükselmesine neden oluyor.
✅ Sonuç:
Yamanlar Dağı’ndaki yangının İzmir’in bu yaz çok daha kolay ısınmasında ikincil ama önemli bir rolü olabilir. Özellikle poyrazlı günlerde dağdan inen hava, ormanlık alanın azalması nedeniyle daha sıcak ve kuru esiyor olabilir. Ancak asıl belirleyici faktör, küresel iklim değişikliği ve bölgesel sıcak dalgalarının güçlenmesi.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Daha sonrasında da eğer o orman yangını çıkmasaydı +40 derece üstü gün sayısının bu yaz nasıl değişeceğini sordum ve ona da gelen cevap bu şekilde;
Kısa sonuç (özet)
- Literatürde orman yangını / ağaçlık kaybının yazın maksimum gündüz sıcaklıklarını genelde ~0.5–2.0 °C arasında artırabildiğine dair çalışmalar var (etki yerel koşula göre değişir). agupubs.onlinelibrary.wiley.comFrontiers
- Dağ-eteğinde görülen fön/foehn benzeri rüzgârlar ise tekil olaylarda birkaç °C’ye kadar sıcaklık artışı getirebilir; bu etkinin büyüklüğü olaya bağlıdır. journals.ametsoc.orgHava Durumu Servisi
- Varsayımlı bir sıcaklık dağılımına göre (aşağıda açıyorum), orman olsaydı sağlayacağı gündüz serinletme:
- 0.5 °C soğuma etkisi olsaydı → bu yazki 11 günün yaklaşık 7–8 günü hâlâ ≥40 °C olurdu (yaklaşık 3–4 gün “kaçırılmış” olurdu).
- 1.0 °C soğuma → yaklaşık 4 gün ≥40 °C kalır (yaklaşık 7 gün kaçırılmış olurdu).
- 1.5 °C soğuma → yaklaşık 1–2 gün ≥40 °C kalır (yaklaşık 10 gün kaçırılmış olurdu).
- 2.0 °C soğuma → neredeyse 0 gün ≥40 °C kalır (yaklaşık 11 gün kaçırılmış olurdu).
(Bunlar tahmini beklenen sayılardır; gerçek dünya düzensiz ve değişken olduğu için aralıklar geniştir.)
